Neden Yattığımızda Aklımıza Eski Anılar Gelir?
Çoğu kişi aşırı yorgun olmasına rağmen yastığa başını koyunca uyuyamaz, aklına eski anılar gelir. Peki neden? Aslında bu durumun tek bir nedeni yoktur. Birden fazla beyin sisteminin beraber çalışması sonucu görülür. Yatınca aklımıza gelen bu anılar, beynin bilinç-duygu-hafıza-uyku ekseninde aynı anda dolaşmasıdır. Beyin gündüz ve gece farklı iletişim sistemleri kullanır, gündüz görev odaklı moddadır;prefrontal kortex aktiftir, mantık çerçevesinde hareket eder. Önemli iş zamanlarında aklına gelen şeyleri otomatik olarak ‘bunu sonra düşünürüm’ alanına atar. Gece olduğunda limbik sistem(duygular+anılar) aktifleşir. Gün içinde bastırılan hisler ve düşünceler ortaya çıkar. Limbik sistem neden özellikle geçmişi açar? Bu sistem genel olarak -Ben kimim? -Geçmişte ne yaşadım? -Bunlar beni nasıl etkiledi?
Gibi öz soruşturma sorularına cevap verir. Bu ağ genel olarak geleceği değil geçmişi kullanarak anlam yaratır. Bu sebeple aklımıza en çok keşke dediğimiz sahneler, utanç verici anılarımız, ilk aşkımız gelir. Beyin geçmişi kullanarak gelecekte aynı hataya düşmemeye çalışır. Neden özellikle saçma ya da küçük detaylar gelir? Bu yaşanmışlıklar beyne göre duygusal olarak yarım kalmıştır. İçten içe ‘o an farklı davransaydım…’ hissi barındırır. Sosyal tehdit (rezil olma, dışlanma) duygusu oluşur. Beyin için ise bu sosyal tehdit; hayatta kalma meselesidir. Yani 10 gün önceki saçma bir söz, dün yaşadığın önemli olaydan daha akılda kalıcıdır. Bunun yanında özellikle eski anıları düşünmede hipokampüs (beyin kütüphanesi olarak düşünülebilir) etkili bir rol üstlenir. Gün içinde yaşanılan anıları biz farketmeden sıralar ve eski anılarla bağlantı kurar. Sonra ise bu kütüphanedeki ilişkili raflara yerleştirir. Eski anıları tetikleyici olarak kullanır. Son olarak hormonal etkiye bakıldığında, özellikle saat 23-02 arasında melatonin hormonu salgınının arttığı görülür. Melatonin arttığında ise mantık zayıflar, duygusal ton artar. Anılar daha canlı hatırlanır. Peki neden özellikle yatakta? Yatak bireyin en savunmasız olduğu kişisel alanıdır, bu savunmasızlıkta zihin içsel tarama ve çatışma içgüdüsü ile hareket eder. Yani yatak beynin iç hesaplaşma alanıdır. Ne zaman normal değil? -Uykuya dalmayı saatlerce engellediğinde, -Bireyde sürekli ağlama hissiyatı uyandırıyorsa, -Yoğun suçluluk ve korku hissi uyandırıyorsa, bireyin en yakın zamanda alanında uzman bir psikolog ile görüşmesi gerekir.
