Birleşik Arap Emirlikleri’nin Filistin-İsrail Politikaları
Birleşik Arap Emirlikleri’nin Filistin-İsrail Çatışmasındaki Politikaları
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Filistin-İsrail çatışmasında süreç içerisinde değişiklik gösteren politikalar izlemiştir. Başlangıçta Körfez ülkelerinin İsrail karşıtı durusunun bir parçası olmuş, Filistinlilerin mücadelesini desteklemiştir. Bölgede Filistinli göçmenlerin ortaya çıkmasının ardından BAE de tıpkı Kuveyt gibi birçok Filistinliye ev sahipliği yapmıştır. 1960’lı yılların sonrasında Filistinli göçü oldukça artmıştır. 1971 yılında İngiltere’nin Körfez’deki yönetimine son vermesinin ardından bağımsızlığını elde eden BAE’de Filistinliler toplumda önemli role sahip olmuştur. CIA’in Körfez’de Filistinlilerin varlığına dair yayınladığı raporda 1983 verilerine göre BAE’nin işgücünün yüzde beşi Filistinli nüfustan oluşmaktaydı ve bu nüfusun bir kısmı tıpkı Kuveyt’te olduğu gibi oldukça önemli olan petrol sektöründe çalışmıştır. Aynı zamanda Filistinliler eğitim ve sağlık gibi sektörlerde de çalışarak ort/üst sosyo-ekonomik sınıfta yer almıştır (Çınkara ve Bölükoğlu, 2020:92).
1967 Arap-İsrail savaşında Arap devletlerinin yenilgiye uğramış olması BAE’de halkta İsrail karşıtı bir tepkiye neden olmuştur fakat o tarihte ülke henüz İngiltere’den bağımsızlığını elde etmemiş olduğu için devlet düzeyinde bir tepki gösterilmemiştir. 1971 yılında bağımsızlığın elde edilmesinin ardından BAE’nin lideri Şeyh Zayed, bölgede İsrail’in Siyonist amaçlar uğrunda yayılmacı politikalarına karşı çıkmıştır ve açıkça İsrail’e karşı olduğunu belirten ifadeler kullanmıştır. Başta BAE’nin İsrail’e karşı tutumu bu yönde olsa da daha sonra politikalarda önemli değişiklikler gözlemlenmiştir (Çavuşoğlu, 2022; Rakipoğlu, 2023).
1979 yılına gelindiğinde Ortadoğu siyasetinde önemli değişikliklere yol açan İran İslam Devrimi yaşanmış ve İran’ın bölgedeki konumu değişiklik göstermiştir. Bu durum neticesinde BAE’nin İran karşıtı bir tutuma sahip olması onu bu konuda İsrail ile aynı eksene koymuştur. Daha sonra uzun bir süre BAE ile İsrail arasında herhangi bir ilişki görülmemiş olsa da 2000’li yılların başı itibariyle bu durumda değişiklikler görülmüştür. Örneğin 2009 yılında İran’ın nükleer güce sahip olmasına karşın BAE’nin de bölgede İsrail’e destek vermesine neden olmuştur. Bu yıllarda BAE-İsrail arasında herhangi bir normalleşme eğilimi görülmese de taraflar arasında teknolojik işbirliği görülmüştür (Şahin ve Güzel, 2021:20). BAE ile İsrail ilişkilerinde 2010’da MOSSAD’ın BAE’de bir HAMAS yetkilisine suikast düzenlemesinin ardından BAE, MOSSAD ajanlarını deşifre etmiştir. İsrail karşıtı bu hareketin sonrasında BAE’nin tutumunda bir değişim olduğu görülmüştür. 2011 yılına gelindiğinde iki devlet arasında askeri teknoloji alanından büyük bir işbirliği anlaşması yapılmıştır. 2015 yılında ise daha öncesinde İsrail damgası bulunan pasaport sahiplerinin ülkeye girişine izin verilmezken bu uygulamadan vazgeçilmiştir (Rakipoğlu, 2023; Öztürk, 2019).
BAE-İsrail ilişkileri iyileşme seyrinde ilerlerken 2020 yılına gelindiğinde iki ülke arasında net bir şekilde normalleşme adımı atılmış ve İbrahim Antlaşmaları imzalanmıştır. Bu gelişmenin yaşanmasını etkileyen bazı durumlar vardır. ABD eski başkanı Donald Trump, Filistin-İsrail çatışmasında İsrail yanlısı tutumuyla bilinmektedir ve bu yöndeki politikalarıyla ön plana çıkmaktadır. Trump, bu çatışma ekseninde Ortadoğu’da barışın sağlanmasına dair yeni bir “vizyon” ortaya koymuştur. Filistin’de sorunun çözülmesine dair olan vizyonda Ortadoğu bölgesine barışın hakim olması için yeni söylemler ortaya atılmış ve “İran tehdidi” söylemi ön plana çıkmıştır. Bölgede İran’a karşı İsrail’e destek verilerek barışı sağlayacak yeni bir güç dengesi oluşturulması öngörülmüştür. 1979 İran İslam Devrimi’nden sonra İran’ı tehdit olarak gören BAE bu vizyonu desteklemiştir. İsrail’in bölgede yalnızlaşmasının sona erdirilmesinin amaçlandığı ve ülkelerin İsrail’le ekonomik işbirliği yaparak bölgenin gelişimine katkı sağlanacağının ifade edildiği vizyonun basın toplantısında BAE’ye teşekkür edilmiştir. 15 Eylül 2020’de BAE, İsrail’le normalleşmenin en önemli adımını atarak İbrahim Antlaşmasını imzalamıştır. Bununla birlikte BAE, İsrail’i tanıyan ilk Körfez ülkelerinden biri olmuştur. İbrahim Antlaşmaları, İsrail karşıtı olan Arap devletleri tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Özellikle Filistin, BAE’yi eleştirmiş ve bunu kendilerine ihanet olarak nitelendirmiştir. BAE Dışişleri Bakanı el-Nahyan, İsrail’in Batı Şeria’da ilhak ettiği bölgeleri sınırlandırmasının ardından antlaşmaların imzalandığı dile getirerek BAE’nin Filistin’e ihanet ettiği suçlamalarına karşı çıkmıştır. Antlaşmanın Ortadoğu’da esas olarak Ortadoğu’da ortak kökenlere sahip ülkelerin barışını, üç semavi din arasında iyi ilişkileri ve bölge devletleri arasında çeşitli işbirliklerini amaçlamakta olduğu açıklanmıştır ancak bu amaçlara ne kadar katkı sağlayacağı tartışma konusu olmuştur çünkü bölgede hala İsrail karşıtı devletler oldukça önemlidir (Başak, 2023; Gürseler, 2021)
BAE’nin İsrail ile bu normalleşme hamlesinin ardından ABD ile yakın ilişkiler göstererek ABD’den askeri mühimmat yardımı almış olması bu normalleşmenin nedenlerinden birinin bu durum olabileceği sorularını akla getirmiştir. BAE, ABD’den F-35 ve SİHA almış, bölgede güvenlik dengesinde önemli bir değişim yaşanmıştır (Başak, 2023).
Son olarak 7 Ekim’den sonra İsrail’in Filistin’e olan şiddetini arttırmasının ardından BAE, İsrail’in özellikle Gazze’deki hak ihlallerine ve Filistinlilere uyguladığı saldırılara karşı açıkça tepki belirten bir tutum sergilememiştir. HAMAS’ın İsrail’e olan saldırılarını göz önünde bulundurarak HAMAS’ın terör faaliyetleri gerçekleştirdiğini ifade etmiş ve HAMAS’ın eylemlerini kınamıştır. Tüm bunlara bakıldığında BAE’nin Körfez ülkeleri arasında İsrail’le en yakın ilişkilere sahip ülke olduğu söylenebilir (Rakipoğlu, 2023).
Yazar: Nursena Bayraktepe
