Vaskülit Nedir, Belirtileri Nelerdir, Bulaşıcı mıdır?
Tozlu mikrofon olarak sizler için pek çok hastalığı kaleme aldık. Merak edilen hastalıkları belirtilerini paylaşmaya devam ediyoruz. Bu yazıda “vaskülit nedir” “bulaşıcı mıdır” “belirtileri nelerdir” sorularına yanıt vereceğiz.
Vaskülit, kan damarlarının iltihaplanması ile ortaya çıkan bir hastalıktır. Atardamarlar, toplardamarlar ve kılcal damarlarda görülebilir, yani tüm damarlar bu iltihaptan etkilenebilir. Damar duvarında gelişen iltihap, damarın daralmasına, tıkanmasına ya da zayıflamasına neden olur. Bu durum ilgili organlara giden kan akışını azaltır. Kan akışı azaldığında o dokuda da hasar meydana gelebilir. Vaskülit tek bir hastalık değildir, birçok farklı tipi vardır. Hafif seyirli olabilir ama hayati organları etkileyen ciddi tablolar da oluşturabilir. Vaskülitin belirtileri, hangi damarların ya da hangi organın etkilendiğine bağlı olarak değişebilir. Ancak çoğu hastada başlangıçta belirsiz şikâyetler görülür. Halsizlik, yorgunluk, uzun süren ateşlenmeler, iştahsızlık ve kilo kaybı sık sık rastlanan belirtilerdir. Kas ve eklem ağrıları da belirtilere eşlik edebilir. Bu belirtiler bazen gribi andırdığı için erken dönemde fark edilmesi zor olabilmektedir. Eğer cilt üzerindeki damarlar etkilenirse bacaklarda morluklar, kırmızı döküntüler, basmakla solmayan küçük kanamalar görülebilir. Böbrek damarları tutulduğunda idrarda kan, köpüklenme ya da tansiyon yüksekliği ortaya çıkabilir. Akciğerleri etkilediğinde nefes darlığı, öksürük hatta kanlı balgam görülebilir. Sinir sistemi etkilenirse uyuşma, karıncalanma, kas güçsüzlüğü görülebilir. Büyük damarları tutan bazı vaskülit türlerinde kol ya da bacakta nabız zayıflığı, baş ağrısı ve görme problemleri oluşabilir. Yani belirtiler oldukça geniş bir yelpazeye yayılır. Çünkü belirtiler etkilenen organlara göre kendini gösterir. Vaskülitin nedeni çoğu zaman bağışıklık sisteminin damar duvarlarına yanlışlıkla saldırmasıdır. Bu nedenle birçok vaskülit türü otoimmün hastalık olarak kabul edilmektedir. Bağışıklık sistemi normalde mikroplara karşı savaşırken, bazı durumlarda kendi dokularını hedef alabilir. Bunun dışında bazı enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar ya da romatizmal hastalıklar vasküliti tetikleyebilir. Ama birçok hastada kesin bir neden saptanamayabilir. Vaskülit bulaşıcı bir hastalık değildir. Kişiden kişiye temasla, solunum yoluyla ya da kan yoluyla geçmez. Bu durum bir mikrobun doğrudan bulaşmasıyla ortaya çıkmaz. Ancak nadir olarak bazı enfeksiyonlar sonrasında bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesiyle vaskülit gelişebilir. Böyle bir durumda enfeksiyon bulaşıcıdır ama gelişen vaskülit başkasına geçmez. Tanı koymak zor olabilir çünkü belirtiler başka hastalıklarla karışabilir. Kan testleri, idrar tahlilleri, görüntüleme yöntemleri ile tanı konulabilir, hatta bazı durumlarda biyopsi tanıda oldukça yardımcı olacaktır. Erken tanı önemlidir çünkü tedavi edilmediğinde organ hasarı kalıcıdır. Tedavide genellikle kortizon ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanılır. Amaç iltihabı kontrol altına almak ve organ hasarını önlemektir. Sonuç olarak vaskülit, kan damarlarının iltihaplanması ile seyreden, farklı organları etkileyebilen, bulaşıcı olmayan bir hastalıktır. Uzun süren ateş, nedeni açıklanamayan döküntü, idrar değişiklikleri varsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir. Erken tanı ve düzenli takip, hastalığın kontrol altına alınmasında büyük önem taşır.
